Zasady Ochrony Danych Osobowych

Utworzono: piątek, 11, September 2020

 Zasady ochrony danych osobowych, wizerunku dzieci, uczniów i pracowników

w Szkole/Placówce II Liceum Ogólnokształcące we Włocławku,  uczestniczących

w zajęciach nauczania zdalnego.

 

 

 

1.       Wizerunek.

Wizerunek definiowany jest jako dostrzegalne, fizyczne cechy człowieka, tworzące jego wygląd i umożliwiające jego identyfikację. Wizerunek może także dotyczyć tzw. dodatkowych elementów określających człowieka co do tożsamości - związanych np. z wykonywanym zawodem, sposobem ubierania się, sposobem poruszania się i kontaktowania z otoczeniem. Tak rozumiany wizerunek podlega ochronie, o ile został utrwalony (zapisany) za pomocą: wiernego portretu malarskiego, stylizacji postaci, fotografii, zdjęcia reporterskiego, rozpoznawalnej podobizny, utworu audiowizualnego np filmu, reklamy, teledysku; wycinanki sylwetki, karykatury lub maski artystycznej (sztucznie wykreowany wizerunek artysty). Nie jest wizerunkiem, chronionym przez prawo autorskie, tzw. wizerunek piśmienniczy, rozumiany jako mniej lub bardziej wierny opis osoby przedstawiony w formie literackiej; imię i nazwisko osoby fizycznej; wizerunek miasta lub firmy – rozumiany jako pozytywne skojarzenia lub zdjęcie oraz tzw. wizerunek audialny (głos człowieka). Dobra te mogą być chronione m.in. za pomocą konstrukcji dóbr osobistych, jako np. dobre imię osoby fizycznej czy reputacja szkoły, placówki, firmy.

 

 

 

2.       Wizerunek chroniony jak dane osobowe i dobro osobiste.

Zgodnie z definicją zawartą w art. 4 pkt 1 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych z 27 kwietnia 2016 r. (RODO), dane osobowe oznaczają wszelkie informacje o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej i to bez względu na to, czy zidentyfikowanie takiej osoby będzie możliwe bezpośrednio czy pośrednio, w szczególności na podstawie jakiegoś identyfikatora (np. imienia i nazwiska, numeru identyfikacyjnego, danych o lokalizacji, identyfikatora internetowego lub jednego bądź kilku szczególnych czynników określających fizyczną, fizjologiczną, genetyczną, psychiczną, ekonomiczną, kulturową lub społeczną tożsamość osoby fizycznej).

 

 

 

3.       Wizerunek jako element danych osobowych.

 

 

 

Jako, że wizerunek jest elementem pozwalającym lub umożliwiającym zidentyfikowanie osoby fizycznej, niewątpliwie należy do danych osobowych, a wobec tego podlega ochronie przewidzianej przepisami RODO (oczywiście jeżeli nie jest przetwarzany przez osobę fizyczną w ramach czynności o czysto osobistym lub domowym charakterze, bowiem do takiego przetwarzania RODO nie ma zastosowania). Ponadto, na gruncie definicji zawartej w art. 4 pkt 14 RODO wizerunek można w określonych sytuacjach kwalifikować jako dane biometryczne, czyli dane o szczególnym charakterze, wymagające szczególnej ochrony.

 

 

 

4.       Technologia przetwarzania.

 


Z motywu 51 preambuły RODO wynika, że fotografie są objęte definicją danych biometrycznych tyko wówczas, gdy do ich przetwarzania stosowane są specjalne metody techniczne, umożliwiające identyfikację osoby fizycznej lub potwierdzenie jej tożsamości, a zatem decydujące znaczenie dla zakwalifikowania wizerunku jako dane szczególnej kategorii jest stosowana technologia przetwarzania. Aby administrator mógł zgodnie z prawem przetwarzać wizerunek osoby, tak jak ma to miejsce także w przypadku innych danych osobowych, musi istnieć ku temu legalna podstawa przetwarzania. W odniesieniu do wizerunku, taką podstawę przetwarzania najczęściej będzie stanowiła zgoda osoby, którą ten wizerunek przedstawia (podstawę przetwarzania wizerunku może stanowić także w odniesieniu do administratorów będących podmiotami prywatnymi - uzasadniony interes administratora, a w odniesieniu do administratorów będących podmiotami publicznymi – przepis prawa, gdy nakazuje przetwarzanie wizerunku, albo wykonanie zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej – gdy przepis daje możliwość przetwarzania wizerunku ale do tego przetwarzania nie obliguje, albo gdy przepisu w ogóle brak).

 

 

 

 

 

5.       Zgoda na wykorzystanie wizerunku ucznia.

 

 

 

Sam fakt uczęszczania do danej placówki szkolnej nie stanowi podstawy do przetwarzania danych ucznia w celach marketingowych. Aby szkoła jako administrator danych osobowych miała prawo do wykorzystania wizerunku swoich podopiecznych, musi posiadać zgodę. Co ważne zgoda na przetwarzanie wizerunku ucznia nie może być dorozumiana. Zatem najlepiej sformułować ją w formie pisma.  Zgoda na przetwarzanie wizerunku ucznia powinna zawierać takie informacje jak:    data i miejsce jej udzielenia;  cel;  zakres (np. umieszczenie w gazetce szkolnej, na stronie WWW szkoły);   podpis potwierdzający jej udzielenie.

 

Według RODO, w przypadku gdy dochodzi do przetwarzania danych osobowych dziecka poniżej 16 roku życia, przetwarzanie takie jest zgodne z prawem wyłącznie w sytuacji, w której rodzic lub opiekun prawny dziecka wyraził na to zgodę. Wynika to dokładnie z art. 8 RODO.

 

 

 

6.       Ochrona wizerunku dziecka/ucznia.

 

 

 

Dziecko/uczeń tak jak dorosły, ma prawo do prywatności i prawo ochrony dóbr osobistych jest to chronione prawem, a rozpowszechnianie wizerunku dziecka/ucznia, np. na stronie internetowej szkoły/placówki, profilach społecznościowych zarządzanych przez szkołę/placówkę oraz w mediach w celu informacji i promocji szkoły/placówki, na tablicy osiągnięć, na holu, gazetkach szkolnych jest dozwolone za zgodą rodziców dziecka lub opiekunów prawnych dziecka przyznanych przez ustanowienie sądu. Publikowanie zdjęć uczniów na stronie internetowej szkoły bez zgody rodziców lub opiekunów prawnych łamie przepisy prawa dotyczące ochrony wizerunku. Kwestię dochodzenia roszczeń dotyczących niezgodnego z prawem rozpowszechniania wizerunku regulują przepisy art. 83 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w zw. z jej art. 78 ust. 1.

 

W przypadku, gdy publikacja nastąpiła bez zgody rodziców lub opiekunów prawnych, wówczas można zażądać zaniechania dalszego rozpowszechniania wizerunku dziecka, usunięcia zdjęć ze strony internetowej lub złożenia przez szkołę oświadczenia o odpowiedniej treści i formie (przeprosin).

 

Ewentualnych roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych można dochodzić na drodze sądowej. O tym bowiem, czy w określonym przypadku nastąpiło naruszenie dóbr osobistych orzekają sądy powszechne w trybie przewidzianym przepisami ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.

 

 

 

7.       Fotografia, rysunek, materiał filmowy.

 


Wizerunkiem jest każda podobizna bez względu na technikę wykonania, a więc fotografia, rysunek, wycinanka sylwetki, film, przekaz telewizyjny bądź przekaz filmowy. Zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej, jednakże nie wymaga zezwolenia rozpowszechnianie wizerunku osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych. Rozpowszechnianie wizerunku nie wymaga także zezwolenia, jeśli stanowi on jedynie element przedstawionej całości, tzn. w razie usunięcia wizerunku nie zmieniłby się przedmiot i charakter zdjęcia.

 

 

 

8.       Zgoda na przetwarzanie.

 


Na gruncie ochrony danych osobowych podstawą przetwarzania wizerunku może być każda z  przesłanek wskazana w ustępie pierwszym art. 6 RODO. Najczęściej tą podstawą jest zgoda. Jednak nie może być ona ogólna, lecz precyzyjnie określać, jakie dane i w jakim celu mają zostać udostępnione w konkretnym przypadku. Trzeba przy tym pamiętać, że zgodnie z art. 7 ust. 3 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO), osoba której dane dotyczą, ma prawo w dowolnym momencie wycofać zgodę (w tym przypadku rodzic lub opiekun). Administrator ma zaś obowiązek poinformowania osoby, której dane dotyczą, o tym prawie zanim wyrazi ona zgodę. Należy tez pamiętać, że wycofanie zgody musi być zaś równie łatwe, jak jej wyrażenie.
Zgoda udzielona przed rozpoczęciem przetwarzania danych osobowych, powinna być wyrażona wprost, określać osobę, która zgody udziela oraz osobę (w tym przypadku dziecko), której dane osobowe mają być udostępnione administratorowi. Osoby te muszą też wiedzieć komu udzielają zgody na przetwarzanie danych, jaki jest ich zakres. Powinny też wiedzieć przez jaki okres i w jakim celu dane te będą przetwarzane.

 

 

 

 

 

9.       Publikacja na stronie internetowej szkoły/placówki za zgodą opiekuna dziecka.

 


Przetwarzanie danych osobowych dziecka w wielu do 16 lat, czyli np. publikowanie zdjęć dziecka na stronie internetowej szkoły/placówki wymaga wyrażenia zgody osoby sprawującej władzę rodzicielską. Z tego względu niezbędne jest umożliwienie rodzicom bądź opiekunom podjęcia swobodnej decyzji w tym zakresie. Należy pamiętać, że nikt nie ma prawa wymuszać na rodzicach wyrażania zgody na rozpowszechnianie wizerunku ich dzieci. Jeśli taka zgoda stanowi np. wynika z postanowień umowy, to jest klauzulą niedozwoloną i nie jest ona wiążąca dla osoby, która ją wyraziła. Oznacza to, że zgody po prostu nie ma, a rozpowszechnianie wizerunku dziecka odbywa się bezprawnie i  przysługują roszczenia ochronne. Administrator musi zadbać o to, by jego działania były zgodne z zasadami przetwarzania danych osobowych, zwłaszcza z art. 5 oraz art. 7 RODO.

 

 

 

10.    Kształcenie na odległość.

 

 

 

Nauczanie zdalne przez nauczyciela z uczniami wiąże się z odpowiednim zachowaniem zasad ochrony wizerunku dziecka jaki i nauczyciela.

 

Według Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r.

 

w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19

 

Na podstawie art. 30c ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1148, z późn. zm.2)) zarządza się, co następuje:

 

§ 1. W okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 dyrektor jednostki systemu oświaty odpowiada za organizację realizacji zadań tej jednostki z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość lub innego sposobu realizacji tych zadań, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 30b ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. –

 

Organizując pracę zdalną uczniów, uwzględniaj zasady bezpiecznego i ergonomicznego korzystania przez uczniów z urządzeń umożliwiających komunikację elektroniczną. Pamiętajmy, że dzienny rozkład zajęć uczniów oraz dobór narzędzi pracy zdalnej powinny uwzględniać zalecenia medyczne dotyczące czasu korzystania z urządzeń umożliwiających pracę zdalną (komputer, telewizor, telefon) oraz wiek uczniów i etap kształcenia. Ważna jest także gwarancja ochrony danych wrażliwych i wizerunku uczniów.

 

 

 

11.    Ochrona  danych osobowych i wizerunku

 

 

 

·         Wszelkie naruszenia danych i wizerunku nauczyciela przez ucznia, czy ucznia przez nauczyciela, należy   szybko rozwiązać we współpracy z rodzicami i dyrektorem szkoły/placówki.

 

·         Uczeń powinien przestrzegać zasad bezpieczeństwa w intrenecie i higieny pracy z komputerem/innymi urządzeniami. Informować  rodziców (opiekunów) o wszystkich sytuacjach, które wzbudziły  niepokój ucznia.

 

·         Zawieszenie zajęć wychowawczych i dydaktycznych w przedszkolach i szkołach nie oznacza że dzieci i  najmłodsi uczniowie przestają kontynuować proces wychowania i kształcenia. W tym czasie, dla wpierania rozwoju dzieci, trzeba realizować konkretne zadania zapisane w podstawie programowej. 

 

·         Zadania te zobowiązują nauczyciela-wychowawcę do kontaktu z rodzicami, aby razem z nimi ustalić sposób i zakres realizowania działań edukacyjnych. W tym celu nauczyciele powinni zadbać o kontakt z  rodzicami, wykorzystując np.:

 

a.       stronę internetową przedszkola / szkoły, b. komunikatory, profile przedszkoli, szkół, c. kontakt telefoniczny.

 

·         Istotną rzeczą  procesu nauczania zdalnego dzieci w przedszkolu i uczniów klas szkolnych jest ochrona danych osobowych oraz  wizerunku dzieci/uczniów/nauczycieli/wychowawców.

 

·         Podczas korzystania z programów lub aplikacji mobilnych należy korzystać z możliwych do zastosowania w nich mechanizmów ochrony prywatności użytkowników. Jeśli użycie jakiegoś programu wymaga logowania, warto zadbać o silne hasło dostępu, a dodatkowo chronić je przed utratą czy dostępem osób nieuprawnionych.

 

·         W przypadku konieczności pracy zdalnej, zapewnienie bezpieczeństwa uczniów pozostających w domu spoczywa na ich rodzicach. Są oni także odpowiedzialni za potencjalne szkody, jakie mogą spowodować ich dzieci za pośrednictwem Internetu innym osobom.

 

·         Podczas nauki on-line dziecko może natrafić w Internecie na informacje, które wzbudzą w nim niepokój. Ważne jest, aby omówić taką sytuację i wyjaśnić dziecku, że wiele treści zamieszczanych w sieci nie służy informowaniu, a często tylko przykuwaniu uwagi czy zwiększaniu częstotliwości odwiedzin danej strony.

 

·         Szkoły/placówki pracujące na platformie epodreczniki.pl mogą być pewne, że dane osobowe uczniów są bezpieczne. Zarówno uczniowie, jak i nauczyciele powinni mieć świadomość, że nieodpowiedzialne logowanie się do stron komercyjnych, bez przeczytania regulaminu portali, automatyczne wyrażanie zgód na dostęp do zdjęć, filmów, kontaktów, które są w telefonie, może okazać się niebezpieczne. Ważne jest również, aby podczas zdalnej nauki nie narazić się na nieumyślne złamanie prawa, gdy nieświadomie udostępnimy dane osobowe lub wizerunek kolegów i koleżanek ucznia.

 

·         Może pojawić się problem agresji pośredniej, tj. werbalnej. Niektórzy uczniowie dopuszczają się jej poprzez użycie wobec siebie lub koleżanek czy kolegów z grupy obraźliwych słów oraz gdy wyśmiewają się czy szydzą z innych osób. Przyczyny werbalnej agresji są różne – najczęściej zachowanie takie jest podyktowane brakiem obaw przed konsekwencjami (ze względu na fizyczną odległość), pozorną anonimowością, poczuciem bezpieczeństwa (gdy osoba agresywna sama atakuje) czy zabezpieczeniem się przed ewentualnym kontratakiem ze strony innych uczestników zajęć. Podobnie, jak na tradycyjnie realizowanych zajęciach, także na kursie e-learningowym naszym obowiązkiem jest natychmiastowa reakcja na agresywne zachowanie. Zwykle zaczynamy od kontaktu indywidualnego – piszemy wiadomość skierowaną bezpośrednio do osoby agresywnej, wskazując niewłaściwość zachowania i potencjalne kary za takie zachowanie (publiczne przeprosiny na forum, wykonanie dodatkowego zadania, moderowanie określonego wątku na forum itp.). Jeśli sytuacja się powtórzy korzystamy z publicznych kanałów komunikacji, np. forum i stosujemy zapowiadaną wcześniej karę.

 

·         Osoby niedoświadczone w pośrednim komunikowaniu się przez Internet nie zawsze mają świadomość, że formułowane przez nie wypowiedzi mogą kogoś obrazić. Jeśli więc nauczyciel zauważy, że któryś z  jego  uczniów dopuścił się agresji słownej, najpierw powinien napisać do niego prywatną wiadomość i  wyjaśnić, że takie zachowanie może urazić inne osoby.

 

·         Uczestnicy zajęć zdalnych są zobowiązani do przestrzegania podstawowych zasad etykiety, w szczególności zobowiązują się do nieumieszczania na platformie edukacyjnej :

 

a.       słów, wyrażeń, zwrotów oraz treści powszechnie uznawanych za obraźliwe lub wulgarne;

 

b.       treści sprzecznych z prawem, propagujących przemoc, nienawiść rasową lub wyznaniową;

 

c.         treści naruszających zasady współżycia społecznego, w szczególności obrażających, poniżających, piętnujących i ośmieszających;

 

d.        treści uznanych powszechnie za naganne moralnie, niewłaściwych społecznie, będących (lub mogących skutkować) pomówieniami czy prowokujących do wywołania kłótni;

 

e.        treści propagujących alkohol, środki odurzające i narkotyki;

 

f.        treści zawierających dane osobowe, adresowe, teleadresowe;

 

g.        treści będących spamem;

 

h.       treści reklamowych.

 

Jeśli nauczyciel zdecyduje się na ukaranie osoby łamiącej wielokrotnie zasady etykiety należy zwrócić  uwagę, by wskazana przez nauczyciela kara była adekwatna do przewinienia! Ukaranie np. za wielokrotnie użyte wulgaryzmy dodatkową pracą z danego modułu, a za publiczną agresję słowną wobec innego ucznia – publicznymi przeprosinami.

 

 

 

12.    Udostępnianie nagrań z pracy nauczyciela w Internecie.

 

 

 

Przepisy nie zakazują samego nagrywania zajęć lekcyjnych , jednak odpowiednie regulacje  w tym zakresie  mogą się znaleźć w statucie szkoły/placówki.  ( rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół). Natomiast rozpowszechnianie takiego nagrania ( które  może gościć  w dobra osobiste nauczyciela) w Internecie, na portalach społecznościowych itp. jest bez zgody nauczyciela niedopuszczalne.

 

W sytuacji, gdy uczeń dokonuje zapisu na nośnikach cyfrowych lub dyskach, podczas zajęć prowadzonych w trybie zdalnym obowiązany jest do ochrony wizerunku osób uczestniczących w zajęciach i bez uzyskania ich zgody nie może rozpowszechniać dokonanego zapisu wizerunku  w Internecie, na portalach społecznościowych, ani przekazywać osobom trzecim.

 

 

 

13.    Wizerunek nauczyciela jest chroniony.

 

 

 

Powołanie się przez rodziców  na przepis  zgodnie  z którym zgody na rozpowszechnianie wizerunku  nie wymaga się od osoby  powszechnie znanej, nie jest właściwe. Nauczyciel jest wprawdzie  osoba znaną  i kojarzoną z  zajmowaną funkcją, ale tylko dla określonego grona odbiorców, dla uczniów, rodziców, lokalnej społeczności. Udostępnianie  wizerunku  takiej osoby  w Internecie, na portalach internetowych, czy też przesyłanie sobie nagrania  lekcji e- maile, sms – em, sprawia, że wizerunek nauczyciela staje się ogólnodostępny  dla wszystkich użytkowników. Takie zaś zachowanie może naruszać dobra osobiste nauczyciela i bez jego zgody jest zabronione.

 

Zatem  na rozpowszechnianie nagrania z wizerunkiem nauczyciela wymagana jest jego zgoda.

 

 

 

14.    Prawo cywilne chroni dobra osobiste obywateli

 

 

 

Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności:

 

·         zdrowie,

 

·         wolność,

 

·         cześć,

 

·         swoboda sumienia,

 

·         nazwisko lub pseudonim, wizerunek,

 

·         tajemnica korespondencji,

 

·         twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska,

 

·         pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach (art. 23  i 24 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks Cywilny).

 

 

 

15.    Prawna ochrona wizerunku.

 

 

 

Dodatkowo wizerunek jest także chroniony ustawą z 4 lutego  1994 r.  o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Na mocy  tej ustawy  rozpowszechnianie wizerunku  wymaga zezwolenia  osoby na nim przedstawionej (art. 81 ust. 1), jak i art. 24 prawa cywilnego (jeśli rozpowszechnianie będzie  bezprawne).

 

Kluczowy z perspektywy interesu nauczycieli jest jednak fakt, że nie mogą oni zabronić nagrywania lekcji zdalnych na własny użytek uczniów. Dlatego warto uczulić uczniów na prawną różnicę między samym nagrywaniem a rozpowszechnianiem wizerunku i podkreślić, że nie wyraża się zgody na rozpowszechnianie swojego wizerunku (jeśli nauczyciel chce tego zabronić) – takie działanie ma niewątpliwie charakter edukacyjny i informacyjny.

 

 Zezwolenie nie wymaga jednak rozpowszechnianie wizerunku:

 

·         Osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji  publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych, gospodarczych, artystycznych, medialnych;

 

·         Osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza (art. 81 ust. 2 ww. ustawy);

 

·         Kluczowy z perspektywy interesu nauczycieli jest jednak fakt, że nie mogą oni zabronić nagrywania lekcji zdalnych na własny użytek uczniów. Dlatego warto uczulić uczniów na prawną różnicę między samym nagrywaniem a rozpowszechnianiem wizerunku i podkreślić, że nie wyraża się zgody na rozpowszechnianie swojego wizerunku (jeśli nauczyciel chce tego zabronić) – takie działanie ma niewątpliwie charakter edukacyjny i informacyjny.

 

 

 

16.    Brak sprzeciwu a zgoda.

 

 

 

Ze zgodą dorozumianą nie należy mylić sytuacji, w której osoba, ani nie wyraża zgody, ani nie odmawia. Nawet jeśli osoba nie sprzeciwia się zrobieniu jej zdjęcia, ani nie sprzeciwia się wyraźnie publikacji takiego zdjęcia w  ogólnie dostępnym miejscu, nie oznacza to, że wyraża zgodę na rozpowszechnianie w ten sposób swojego wizerunku.

 

 

 

17.    Cofnięcie zgody

 

Zgodę na wykorzystanie, rozpowszechnianie wizerunku dziecka, ucznia, nauczyciela zawsze można cofnąć.

 

 

 

18.    Umieszczanie prac uczniów w internecie, tak aby np. inni uczniowie mieli do nich dostęp.

 

 

 

Prace uczniów są jak najbardziej utworami chronionymi prawem autorskim – z punktu widzenia ustawy najbezpieczniej będzie więc, jeśli nauczyciele poproszą uczniów o samodzielne publikowanie swoich prac, na przykład na współdzielonych dyskach. Jeśli to jednak nauczyciel sam chce publikować prace uczniów, powinien mieć od nich zgodę (licencję). Wystarczy w tym przypadku informacja w mailu, że “Wyrażam zgodę na opublikowanie mojego kolażu na platformie xxx”.

 

Osoba do 16. roku życia nie posiada zdolności do czynności prawnych – nie może zatem skutecznie wyrazić zgody na publikację jej dzieł. W jej imieniu – jako przedstawiciele ustawowi – działają rodzice lub opiekunowie, którzy są jej przedstawicielami ustawowymi upoważnionymi do zarządu jej majątkiem, w skład którego wchodzą majątkowe prawa autorskie.

 

W przypadku publikowania prac uczniów na zamkniętych platformach, np. dla jednej klasy, można by powoływać się na publikowanie tych prac bez zgód uczniów na podstawie dozwolonego użytku edukacyjnego, jeśli będą one wykorzystywane w celu zilustrowania danego tematu w celach dydaktycznych.

 

 

 

19.    Prowadzenie i publikacja materiałów  przez nauczycieli dla uczniów w formie linków.

 

 

 

W kontekście prawa autorskiego, lekcja jest utworem – jednak polskie prawo przewiduje dozwolony użytek prywatny – czyli zasadę, że na własny użytek możemy dowolnie korzystać ze wszelkiego typu utworów, dopóki ich nie rozpowszechniamy. Uczeń może więc na własne potrzeby (np. powtórki lekcji) nagrać lekcję – nie może jej jednak przekazywać dalej (poza kręgiem najbliższych, co jest dozwolone znowu na mocy dozwolonego użytku prywatnego) art.  23 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W kontekście ochrony wizerunku, polskie prawo ogranicza jedynie rozpowszechnianie wizerunku – możemy zrobić zdjęcie (czy nagranie) każdemu – jednak pytanie czy możemy to zdjęcie rozpowszechniać. Dlatego też nagrywanie lekcji online nie narusza ochrony wizerunku – oczywiście takim naruszeniem będzie rozpowszechnianie nagranej lekcji bez zgody nauczyciela art.  81 ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych.

 

 

 

20.    Możliwe konsekwencje naruszenia:

 

  • utratę przez administratora kontroli nad własnymi danymi osobowymi;
  • ograniczenie możliwości realizowania praw z art. 15­–22 RODO;
  • ograniczenie możliwości realizowania praw;
  • dyskryminację;
  • kradzież lub sfałszowanie tożsamości;
  • stratę finansową;
  • naruszenie dobrego imienia;
  • utratę poufności danych osobowych chronionych tajemnicą zawodową;
  • nieuprawnione odwrócenie pseudonimizacji.

 

 

 

21.    Konflikt między rodzicami - sprawa do sądu.

 


Jak zauważa UODO, w praktyce czasami dochodzi do sytuacji, gdy jeden z rodziców podejmuje decyzję o publikacji zdjęcia dziecka w mediach społecznościowych, na stronie internetowej szkoły/placówki, itp., mimo że drugi rodzic jest temu przeciwny. Wtedy należy mieć na uwadze, że przepisy ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Wprawdzie zgodnie z jego art. 98, jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Ustawodawca wprowadził więc zasadę samodzielnej reprezentacji dziecka przez każdego z rodziców posiadających władzę rodzicielską. Jednak w braku porozumienia między rodzicami, w sytuacji gdy chodzi o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka, zgoda jednego z rodziców nie jest wystarczająca. Publikacja wizerunku dziecka w określonym miejscu i czasie należy do istotnych praw dziecka. Dlatego w przypadku sporu pomiędzy rodzicami zgodnie z  art. 97 § 2 k.r.o., o sprawach istotnych dla dziecka rozstrzyga sąd opiekuńczy.

 

 

 

 

 

22.    Odpowiedzialność za naruszenie prawa do wizerunku.

 

 

 

Odpowiedzialność za naruszenie prawa do wizerunku powstaje, gdy do naruszenia rzeczywiście doszło, a jego sprawca działał bezprawnie. Obowiązek udowodnienia legalności swojego działania spoczywa na sprawcy naruszenia.

 

Katalog roszczeń w przypadku naruszenia prawa do wizerunku obejmuje:

 

·         żądanie zaniechania rozpowszechniania wizerunku;

 

·         żądanie usunięcia skutków naruszenia wizerunku poprzez złożenie przez naruszyciela oświadczenia odpowiedniej treści (np. przeprosin w obecności pracownika, nauczyciela, Dyrektora szkoły/placówki, na łamach szkoły),

 

·         wytoczenie powództwa o ustalenie;

 

·         żądanie zapłaty odszkodowania za poniesioną w związku z rozpowszechnieniem jej wizerunku szkodę.

 

·         żądanie zapłaty zadośćuczynienia;

 

·         żądanie zapłaty określonej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

 

 

 

Zaniechania rozpowszechniania wizerunku można żądać zarówno przed jego rozpowszechnieniem (prewencyjnie), jak i po co ważne, żądanie to musi być obiektywnie uzasadnione.

 

Usunięcie skutków naruszenia prawa do wizerunku może nastąpić na różne sposoby. Ważne, by wybrany środek był adekwatny do okoliczności danej sprawy, dawał satysfakcję poszkodowanemu i nie upokarzał sprawcy.

 

Powództwo o ustalenie, czy doszło do naruszenia prawa do wizerunku, można wytoczyć tylko wtedy, gdy zawiodły inne środki ochrony prawnej.

 

Roszczenie o wypłatę odszkodowania powstaje, gdy obok naruszenia prawa do wizerunku występuje szkoda majątkowa. Zadośćuczynienia można żądać natomiast wtedy, gdy występuje szkoda niemajątkowa, a działanie sprawcy było zawinione.

 

Jeżeli naruszenie nie jest duże, warto rozwiązać je polubownie. Pozwoli to na zaoszczędzenie czasu i pieniędzy.

 

Kodeks wprowadza kilka możliwości dochodzenia swoich roszczeń nawet w wypadku, gdy przepisy prawa autorskiego nie będą mogły być zastosowane.

 

Muszą wystąpić dwie przesłanki łącznie:

 

·         naruszenie dobra osobistego,

 

·         oraz bezprawność działania sprawcy naruszenia.

 

To na pozwanym będzie ciążyć obowiązek udowodnienia, że jego działania nie były bezprawne.

 

“W procesie o ochronę dóbr osobistych pozwany ma obowiązek wykazać, że jego działanie nie było bezprawne. Bezprawność działania, zgodnie z art. 81 ust. 1 prawa autorskiego wyłącza zgoda uprawnionego. Istnienia zgody uprawnionego ani jej zakresu nie domniemywa się. Pozwany ma obowiązek wykazać, że uzyskał zgodę uprawnionego na rozpowszechnianie jego wizerunku w oznaczonych warunkach.”

 

 

 

23.    Zaniechanie rozpowszechniania swojego wizerunku.

 

 

 

Jest to jeden z typowo prewencyjnych niematerialnych środków ochrony, jaki przewidział nasz ustawodawca.

 

Mamy prawo żądać zaniechania rozpowszechniania swojego wizerunku w dwojakich sytuacjach. Gdy jeszcze do rozpowszechnienia nie doszło, ale istnieje co do tego zagrożenie oraz ,gdy stan naruszenia już nastąpił i miał postać pojedynczego lub ciągłego działania.

 

Zagrożeniem w naszym wypadku może być to, że określony magazyn z naszym wizerunkiem jest przygotowywany, a nawet już jest w druku. Ważnym jest, że wszelkie obawy muszą być obiektywne, a nie być naszym własnym postrzeganiem danej rzeczy.

 

Gdy chcemy posłużyć się takim roszczeniem, musimy dokładnie sprecyzować miejsca na jakich naruszenie nastąpiło lub nastąpi. Nie wystarczą ogólnikowe określenia.

 

 

 

24.    Roszczenia  dla osób, których wizerunek został  naruszony.

 

 

 

W  sytuacjach osobie, której wizerunek został bezprawnie rozpowszechniony przysługują roszczenia z art. 78 p.a., tj. żądanie zaniechania rozpowszechniania jej wizerunku, dokonania czynności potrzebnych do usunięcia skutków rozpowszechnienia, w szczególności złożenia publicznego oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. Ponadto osoba taka może domagać się odszkodowania pieniężnego tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę jaką było rozpowszechnienie wizerunkuJest to postać odszkodowania, które ma zrekompensować szkodę niemajątkową, oczywiście o ile taka wystąpiła w przypadku zawinionego działania naruszyciela,  lub polubowne rozwiązanie sporu- zobowiązać sprawcę naruszenia do zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny a sprawa zakończy się bez ingerencji sądu. Często w praktyce sąd przychyla się do tego widząc w tym wyższy cel, gdy uprawniony nie chce pieniędzy tylko dla siebie

 

Ponieważ wizerunek jest dobrem osobistym chronionym na gruncie przepisów ogólnych prawa cywilnego przez art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. W takich przypadkach zgodnie z art. 24 § 1 k.c. poszkodowany może żądać zaniechania korzystania z jego wizerunku.

 

 

 

25.    Rodzaj zagrożenia objętego procedurą

 

 

 

Zagrożenie to polega na naruszeniu prywatności dziecka lub pracownika szkoły/placówki poprzez nieodpowiednie lub niezgodne z prawem wykorzystanie danych osobowych lub wizerunku dziecka i pracownika szkoły/placówki. Należy zwrócić uwagę, iż podszywanie się pod inną osobę, wykorzystywanie jej wizerunku lub danych osobowych w celu wyrządzenia jej szkody osobistej lub majątkowej jest w świetle polskiego prawa przestępstwem. Najczęstszymi formami wyłudzenia lub kradzieży danych jest przejęcie profilu na portalu społecznościowym w celu dyskredytacji lub naruszenia dobrego wizerunku ofiary (np. publikacja zdjęć intymnych bądź montowanych), szantażu (w celu uzyskania korzyści finansowych w zamian za niepublikowanie zdjęć bądź treści naruszających dobry wizerunek ofiary), dokonania zakupów i innych transakcji finansowych

 

(np. w sklepach internetowych na koszt ofiary) lub uzyskania korzyści (np. usługi premium SMS). Często naruszenia prywatności łączy się z cyberprzemocą

 

 

 

26.    Opis okoliczności, analiza, zabezpieczenie dowodów.

 

 

 

W pierwszej kolejności należy zabezpieczyć dowody nieodpowiedniego lub niezgodnego z prawem działania – w  formie elektronicznej (e-mail, zrzut ekranu, konwersacja w komunikatorze lub sms). Równolegle należy dokonać zmian tych danych identyfikujących, które zależą od ofiary, tj. haseł i loginów lub kodów dostępu do platform i portali internetowych, tak aby uniemożliwić kontynuację procederu naruszania prywatności - w działaniu tym ucznia i/lub jego rodzica/opiekuna prawnego powinien wspierać Szkolny Mentor Bezpieczeństwa Cyfrowego. Jeśli wykradzione dane zostały wykorzystane w celu naruszenia dobrego wizerunku ofiary, bądź w innych celach niezgodnych z  prawem należy dążyć do wyjaśnienia tych działań i usunięcia ich skutków, także tych widocznych w Internecie. Likwidacja stron internetowych czy profili w portalach społecznościowych, która wymagać będzie interwencji w  zebrane dowody musi odbywać się za zgodą Policji (o ile została powiadomiona). Szczególnej uwagi wymagają incydenty kradzieży tożsamości w celu posłużenia się nią np. podczas zakupu towarów online lub dokonania transakcji finansowych. W tym przypadku należy skontaktować się ze sklepem lub pożyczkodawcą i wyjaśnić charakter zdarzenia.

 

 

 

27.    Aktywności wobec sprawców zdarzenia ze szkoły/ spoza szkoły.

 

 

 

Gdy sprawcą incydentu jest uczeń szkoły, należy wobec niego – w porozumieniu z rodzicami – podjąć działania wychowawcze, zmierzające do uświadomienia nieodpowiedniego i nielegalnego charakteru czynów, jakich dokonał. Jednym z elementów takich działań powinny być przeprosiny złożone osobie poszkodowanej. Celem takich działań winno być nie tylko nabycie odpowiedniej wiedzy przez ucznia na temat wagi poszanowania prywatności w codziennym życiu, ale trwała  zmiana jego postawy na akceptującą szacunek dla wizerunku i  prywatności. Działania takie szkoła winna podjąć niezależnie od powiadomienia Policji/ sądu rodzinnego. Dyrekcja szkoły winna podjąć decyzje w sprawie powiadomienia o incydencie Policji, biorąc pod uwagę wiek sprawcy, jego dotychczasowe zachowanie, postawę po odkryciu incydentu oraz opinie wychowawcy i pedagoga. Przed podjęciem decyzji o zgłoszeniu incydentu na Policję należy rozważyć, czy istnieją dowody, iż uczeń - sprawca zmierzał do wyrządzenia ofierze szkody majątkowej lub osobistej. W takim przypadku dobrym rozwiązaniem jest uzyskanie interpretacji prawnej adwokata lub radcy prawnego.

 

 

 

28.    Aktywności wobec ofiar zdarzenia

 

 

 

Ofiary incydentów należy otoczyć – w porozumieniu z rodzicami/opiekunami prawnymi - opieką pedagogiczno-psychologiczną i powiadomić o działaniach podjętych w celu usunięcia skutków działania sprawcy (np. usunięcie z  Internetu intymnych zdjęć ofiary, zablokowanie dostępu do konta w portalu społecznościowym). Jeśli kradzież tożsamości, bądź naruszenie dobrego wizerunku ofiary jest znane tylko jej i rodzicom, szkoła winna zapewnić poufność działań, tak aby informacje narażające ofiarę na naruszenie wizerunku nie były rozpowszechniane.

 

29.    Postępowanie w sprawie naruszeń.

 

Osobie, której dane dotyczą, przysługuje prawo do złożenia na działanie będące niezgodnym z prawem przetwarzaniem jej wizerunku skargi do organu nadzorczego, a także prawo do skutecznego środka ochrony prawnej przed sądem.

 

Warto nadmienić, że na mocy art. 34 ust. 4 rozporządzenia 2016/679 sam organ nadzorczy – jeżeli stwierdzi, że incydent może skutkować wysokim ryzykiem naruszenia praw lub wolności osób fizycznych – ma prawo zobowiązać administratora do zawiadomienia potencjalnych poszkodowanych (oczywiście w sytuacji, w której administrator nie uczynił tego jeszcze z własnej inicjatywy). Może również stwierdzić, że zachodzi jeden z trzech przypadków, które zwalniają z tego obowiązku.

 

Niezależnie od wskazanych wyżej możliwości, osoby, które uważają, że poprzez publikację ich zdjęcia w Internecie naruszone zostało ich prawo do ochrony danych osobowych, mogą jednocześnie korzystać z uprawnień wynikających z przepisów ustawy o ochronie danych osobowych i wnieść skargę do PUODO z tytułu bezprawnego przetwarzania ich danych osobowych.”

 

W przypadku zgłoszenia naruszenia ochrony danych osobowych szkoła/placówka stosuje „Procedurę postępowania w przypadku naruszenia ochrony danych osobowych, która jest załącznikiem do Polityki ochrony danych osobowych.

 

 

 

30.    Rejestr incydentów bezpieczeństwa.

 

 

 

W przypadku naruszenia ochrony danych w szkole/placówce, wszelkie incydenty zapisywane są w rejestrze incydentów bezpieczeństwa  i działań korygujących i zapobiegawczych.

 

 

 

 

 

Podstawa prawna:

 

1.       Na podstawie art. 6 i art. 7, art. 34 ust. 4  Rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w  sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych  i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE ( Dz. Urz. UE L 119, s. 1).

 

2.       Ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych  (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 1231 z póź. zm.)-  art. 81 ust. 1.

 

3.       Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks Cywilny  (t. j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1145) - art. 23 i 24.

 

4.       Rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola  oraz publicznych szkół (Dz. U. nr 61, poz. 624, ze zm.).